Niezwykle ważnym działem w gospodarce leśnej jest hodowla lasu. Jej zadaniem jest zachowanie i wzbogacanie istniejących oraz tworzenie nowych zasobów leśnych. Na hodowlę lasu składają się m.in.: zbiór i przechowywanie nasion drzew leśnych, produkcja materiału sadzeniowego, zakładanie upraw leśnych oraz pielęgnacja drzewostanów we wszystkich etapach ich rozwoju.
Kujawy, będące krainą żyznych gleb, zostały na przestrzeni wieków w znacznym stopniu wylesione. Historyczne źródła wskazują, że sama nazwa regionu może wywodzić się od rodzaju żyznej gleby charakterystycznej dla tego obszaru. W efekcie lasy porastające południową część Kujaw należą głównie do siedlisk żyznych – około 85% powierzchni lasów Nadleśnictwa Miradz stanowią siedliska lasowe. Fakt ten ma istotne znaczenie dla prowadzenia gospodarki leśnej i doboru odpowiednich gatunków drzew.
Zbiór szyszek z drzewa matecznego daglezji zielonej w leśnictwie Przedbórz (fot. P. Kaczorowski)
Obecnie gospodarka leśna prowadzona przez leśników z Nadleśnictwa Miradz realizowana jest zgodnie z zasadami półnaturalnej hodowli lasu. Szczególną rolę odgrywa przebudowa drzewostanów, której celem jest dostosowanie składów gatunkowych do warunków siedliskowych oraz zwiększanie udziału gatunków liściastych. Działania te mają również znaczenie w kontekście zmian klimatu, ponieważ lasy zróżnicowane gatunkowo są bardziej odporne na susze, zmiany rozkładu opadów oraz zagrożenia biotyczne.
Średniorocznie w nadleśnictwie odnawianych i zalesianych jest około 100 ha powierzchni leśnej, w tym gruntów porolnych.
Uprawa sosny pospolitej (fot. P. Kaczorowski)
W ostatnich latach w Nadleśnictwie Miradz coraz większe znaczenie mają odnowienia naturalne, czyli samoistne pojawianie się młodego pokolenia drzew pod osłoną istniejącego drzewostanu lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Jest to obecnie jeden z najbardziej pożądanych sposobów odnawiania lasu, ponieważ młode drzewa wyrastające z naturalnego obsiewu są lepiej przystosowane do lokalnych warunków siedliskowych oraz zmieniającego się klimatu.
Leśnicy obserwują systematyczny wzrost powierzchni odnawianych naturalnie. Proces ten pozwala zachować ciągłość ekosystemów leśnych, zwiększa różnorodność biologiczną oraz wspiera tworzenie bardziej stabilnych i odpornych drzewostanów przyszłości. Odnowienia naturalne są szczególnie cenne na siedliskach żyznych, które dominują na terenie Nadleśnictwa Miradz.
Jednocześnie prowadzenie odnowień naturalnych staje się coraz większym wyzwaniem. Zmiany klimatu powodują częstsze występowanie susz, nierównomierny rozkład opadów w ciągu roku oraz wahania temperatur. Istotnym problemem jest także zmniejszający się wraz z wiekiem drzewostanów urodzaj nasion oraz jego nieregularność uzależniona od warunków atmosferycznych. Wszystkie te czynniki wpływają na możliwość uzyskania naturalnego obsiewu i prawidłowego rozwoju młodego pokolenia lasu.
Leśnicy z Nadleśnictwa Miradz mogą jednak pochwalić się wieloma przykładami skutecznych odnowień naturalnych. Na terenie leśnictwa Kurzebiela obserwowane są powierzchnie naturalnie odnawiającego się dębu szypułkowego i buka. W leśnictwie Przedbórz powstał młodnik daglezji zielonej pochodzący z odnowienia naturalnego, natomiast w leśnictwie Wysoki Most obserwowane jest samoistne obsiewanie się jodły pospolitej.
Gleba przygotowana pod nowe pokolenie lasu (fot. P. Kaczorowski)
Obok odnowień naturalnych stosowane są również odnowienia sztuczne, polegające na sadzeniu sadzonek lub wysiewie nasion przez człowieka. Na powierzchniach odnawianych sztucznie w Nadleśnictwie Miradz dominują gatunki liściaste. Udział sadzonek liściastych gatunków lasotwórczych jest zwykle ponad trzykrotnie większy niż sosny pospolitej. Najczęściej wprowadzane są: dąb szypułkowy, dąb bezszypułkowy, buk, lipa drobnolistna, klon zwyczajny, jawor oraz grab.
Ważnym elementem działalności hodowlanej jest także zachowanie i doskonalenie zasobów genowych drzew leśnych. W 2008 roku w leśnictwie Wysoki Most założono uprawę testową buka zwyczajnego o powierzchni 3,34 ha, będącą częścią sieci powierzchni testujących drzewa mateczne buka. Na powierzchni 2 ha posadzono sadzonki pochodzące z 56 drzew matecznych z nadleśnictw RDLP w Pile, Poznaniu, Szczecinku i Toruniu. Pozostałą część stanowi otulina złożona z sosny, dębu szypułkowego i modrzewia.
Na potrzeby odnowień i zalesień funkcjonuje szkółka leśna w leśnictwie Wysoki Most. Rocznie produkuje ona około 2 mln sadzonek, które wykorzystywane są zarówno na potrzeby nadleśnictwa, jak i odbiorców zewnętrznych oraz prywatnych właścicieli lasów. Produkcja szkółkarska opiera się na lokalnej bazie nasiennej. Nadleśnictwo posiada m.in. wyłączone drzewostany nasienne dębu szypułkowego, sosny pospolitej i daglezji zielonej, a także liczne uprawy pochodne, źródła nasion i drzewa mateczne.
Ważnym zadaniem hodowli lasu jest również pielęgnowanie młodego pokolenia drzew. Corocznie w Nadleśnictwie Miradz wykonywane są zabiegi pielęgnacyjne na powierzchni około 400 ha. Polegają one głównie na ograniczaniu konkurencyjnej roślinności oraz poprawianiu warunków wzrostu młodych drzew. W zależności od wieku drzewostanu prowadzone są także czyszczenia wczesne i późne oraz trzebieże, które kształtują skład gatunkowy i jakość przyszłych lasów. Zabiegi te pozwalają utrzymać stabilność drzewostanów oraz zwiększać ich odporność na zmieniające się warunki klimatyczne.
Praca w szkółce leśnej (fot. J. Rojewski)
Wydawca treści
Na szkółce leśnej (fot. P. Kaczorowski)
Na szkółce leśnej (fot. P. Kaczorowski)
Na szkółce leśnej (fot. P. Kaczorowski)
